27 лістапада · аг. Скірмантава · Дзяржаўны спіс 33АК000117

"Ката пячы"

Вечарам перад постам у хаце з булак лепяць ката і падвешваюць на вяроўцы да столі. Гульцоў па чарзе падымаюць да яго на вілах: скокнуў, адкусіў — тваё. А астатнія тым часам штурхаюцца, каб ты схібіў. Хто адкусіў хвост, той і выйграў. Тут да гэтага дададзеная печ: ката спачатку трэба спячы. І якім ён выйдзе з печы, такога і давядзецца кусаць.

адкусі хвост

— —

у цябе: 0
у астатніх: 0
спробаў: 0

Дзяжа поўная, печ напаленая. Шэсць булак — і будзе кот.

Як гуляць

Зацісні — і з дзяжы цягнецца камяк цеста. Вялікая булка потым лягчэй кусаецца, а малая — цяжэй. Ды яшчэ і гарыць у печы хутчэй.
Цеста ў дзяжы роўна на шэсць булак. Шостая — хвост, а без хваста няма перамогі. Не забудзь пакінуць на яго.
Адпусці — камяк пойдзе ў печ. Націсні, калі булка стане залатой. Сырая выйдзе цяжкай і слізкай. Падгарэлая — шырокай і хрумсткай, але лёгкай, як пух.
Потым ката падвешваюць. Пачынаецца галоўнае. Цяжкі кот гайдаецца ляніва, лёгкі носіцца як ашалелы. І з кожным адкушаным кавалкам ён усё лягчэйшы.

Крыніца

Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, № 33АК000117, унесена ў 2017 годзе: ігрышча "Ката пячы", аграгарадок Скірмантава Дзяржынскага раёна. Абрад трымаецца на сям’і Радзькаў і калектывах "Сваякі" і "Весялуха", штогод з 1993-га.

Наколькі яна беларуская

Рэдкі выпадак, калі слова "ўнікальная" пацвярджаецца: ні ў рускіх, ні ва ўкраінцаў, ні ў палякаў нічога падобнага не знайшлося, як ні шукай. Праўда, абрад гэты таксама не агульнабеларускі, а адной вёскі. Так ён тут і паказаны — як скірмантаўскі.

Чаму 27 лістапада

Гэта апошні вечар перад Піліпаўкай. Ежа знарок тлустая і сытная: з раніцы пачнецца пост, а ў пост нельга ні мяса, ні гульняў.

Што мы прыдумалі самі

З запісу вядома няшмат: ката пякуць з булак, вешаюць пад столь, да яго падымаюцца на вілах, астатнія штурхаюць, а вырашае хвост. Усе лічбы нашы: колькі цеста ў дзяжы, што памер булкі дае пры ўкусе, як сырое і гарэлае мяняюць гайданне, колькі спробаў належыць на хвост. Выпечка як асобная палова гульні таксама наша: у запісе булкі проста пякуць, ніхто за іх не спаборнічае. І трое за сталом выдуманыя — Ганна, Сымон і Алесік. Яны знарок раяць уразнабой: у традыцыі ёсць варыянты, ніводзін з траіх не мае рацыі больш за іншых.